KAFANE STAROG BEOGRADA Svaka je okupljala određen soj ljudi i nudila posebne specijalitete, ali im je JEDNA NEOBIČNA STVAR bila zajednička

FOTO: V. GOLUBOVIĆ / PRIVATNA ARHIVA
0 4,444

Desetine lokala nosile su u imenu pridev “zlatni”, ali se znalo tačno ko se gde okupljao, pa su u nekima nastajale čuvene pesme i drame, u nekima su se sastajali radnici i njihove vođe, a pojedine su bile i “regrutni centri” za dobrovoljce u ratovima.

Beogradske “zlatne” kafane s kraja 19. veka bile su mesta svih važnih dešavanja, od proslave prilikom prelaska ključeva grada u srpske ruke do prve filmske projekcije.

Najveći beogradski boemi toga vremena pevali su “U ranu zoru” i pisali književna dela u “Zlatnom bokalu”, najbolja alaska čorba jela se u “Zlatnom šaranu”, u “Zlatnom anđelu” su služili najbolja strana piva, omiljeno mesto novinara bila je “Zlatna slavina”, oficira “Zlatna rupa”, dok su se seljani okupljali u “Zlatkom opanku”, a radnici držali sastanke u “Zlatnom pragu”.

Hroničar prestonice i autor knjige “Stare kafane Beograda” Vidoje Golubović oživeo je u razgovoru za “Blic” sećanja na stari, zaboravljeni grad i više od 10 kafana sa pridevom “zlatni” u svom nazivu.

Imenom čuvali i ugled:
FOTO: V. GOLUBOVIĆ / PRIVATNA ARHIVA
Imenom čuvali i ugled: “Zlatno burence”

– Svako od zakupaca ili mehandžija je po svom nahođenju dodavao “zlatni”. Pretpostavlja se da su razlozi bili promena zakupca i pokušaj zadržavanja ranijeg ugleda. Tako je, primera radi, “Burence” postajalo “Zlatno burence” – objašnjava Golubović.

Afere i boemi

Kafana “Zlatan anđeo” nalazila se na uglu Vasine i Zmaj Jovine ulice i pretpostavlja se da je otvorena 1867. godine. Vlasnik dela zgrade u čijem se prizemlju nalazila bio je izvesni Toma Leka, dok je drugi deo zakupio Moša Avram Maca i tu otvorio Prvu kraljevsku srpsku povlašćenu fabriku suncobrana i kišobrana. Hroničari su beležili da su je posećivali isključivo otmeni i bogati gosti i da su služena najbolja strana piva. Ostala je upamćena i po jednoj “švercerskoj aferi”, priča Golubović, u kojoj je izvesni kafedžija Gvozden mesecima prodavao rakiju na veliko da bi se ispostavilo da je, delom, u buradima bila voda.

“Zlatan bokal”, omiljena kafana beogradskih boema, među kojima su Đura Jakšić, Janko Veselinović i Čiča Ilija Stanojević, nalazila se na samom ulazu u Skadarsku ulicu i radila je, prema zapisima, do 1909. godine.

– Veliki slikar i pesnik Georgije Đura Jakšić je pred kraj života u ovoj kafani pisao istorijsku dramu “Stanoje Glavaš”. U kafani se nalazila posebna stolica gde je on sedeo, a nakon njegove smrti bila je namenjena izuzetnim gostima, po izboru gazde – kaže Golubović.

Do početka Prvog svetskog rata, kada je srušena, u “Zlatnu slavinu” na Terazijama uz hotel “Balkan”, svraćali su pisci Radoje Domanović i Stevan Sremac, ali i novinari.

– U njoj je nastala i čuvena pesma “Bila jednom ruža jedna” Milorada Mitrovića – kaže Golubović.

Čorba Mike Alasa

Čuvena po ribljim specijalitetima, a posebno po alaskoj čorbi spremanoj po receptu slavnog matematičara Mihaila Petrovića – Mike Alasa, kafana “Zlatni šaran” nalazila se u Jevrejskoj mali na Dorćolu, ka Dunavskoj padini. Novine su pisale da je Mika Alas u toj kafani 1898. jednoj stranoj delegaciji priredio alasku večeru i da je goste zabavljalo društvo-orkestar-muzička banda “Suz”.

– Stalni gosti ove kafane bili su istinski zaljubljenici u Dunav, ali i boemi koji nisu mogli da zamisle dan bez vina i muzike – priča naš sagovornik i dodaje da je upamćeno da je 1915. odatle “pružan natčovečni otpor snagama austrijske vojske”.

“Zlatan konj” na uglu Brankove i Pop Lukine iz 1889, zatim “Zlatan rudnik” u komšiluku ili u Pop Lukinoj 26, kao i “Zlatan laf” u Makedonskoj 20 i “Zlatan paun” u Sarajevskoj, samo su neka od mesta gde su se okupljali Beograđani, a u pojedinim se moglo i prespavati.

Gosti iz istih esnafa

Za neke “zlatne” se znalo za koga su. Tako je “Zlatni prag” bio mesto sastajanja radnika i njihovih vođa, ali i raznih udruženja, dok je “Zlatni opanak” u Bulevaru kralja Aleksandra kod Đerma bio rezervisan za ljude sa sela.

– Mala, ali uvek dobro posećena. Svraćali su seljaci sa pijace Smederevski đeram, ali i gurmani na “praseće sa panja” – kaže Vidoje Golubović.

U istom bulevaru u kafani “Zlatni top”, beleži Golubović, nalazili su se mahom kočijaši i fijakeristi, a kada je 1914. objavljen rat Srbiji, poslužila je kao punkt gde su se prijavljivali dobrovoljci.

U
FOTO: V. GOLUBOVIĆ / PRIVATNA ARHIVA
U “Zlatni top” odlazili su fijakeristi i kočijaši

Interesantne su i “Zlatna lađa”, gde su svraćali “bogati trgovci i namernici, čuvene meraklije i najviđeniji ljudi iz Miloševog vremena”, ali i “Zlatna moruna” kao sastajalište pripadnika “Mlade Bosne” pred atentat na Franca Ferdinanda.

Najdraža oficirska kafana bila je “Zlatna rupa” na Vračaru koja se 1856. prvi put pominje u zapisima. U susedstvu je bila stacionirana vojska, priča Golubović, u nekoj vrsti improvizovane kasarne, a u svojim uspomenama spominje je i dr Vladan Đorđević.

– Dobila je ime po blizini rupe na Vračaru koja je služila kao zatvor u 19. veku za političke protivnike u vreme dinastičkih proganjanja – navodi Golubović.

I bioskopi i narodne kuhinje

Kafana “Kod zlatnog krsta”, u prizemlju zgrade na Terazijama, poznata je što po tome što se pet godina po otvaranju 1867. tri puna dana slavilo kada su Turci predali ključeve grada knezu Mihailu, ali i zato što je u njoj 1896. organizovana prva bioskopska predstava.

S druge strane, kafana “Kod zlatnog bora” bila je, piše Golubović, neka vrsta narodne kuhinje “u kojoj se hranilo stanovništvo ‘plitkog džepa'”.

 



Komentari

komentara

Foto V. GOLUBOVIĆ / PRIVATNA ARHIVA
Izvor/Autor Blic.rs

Ostavite odgovor

Your email address will not be published.